การจัดการพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น

การจัดการพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น

Local Museum and Data Center Management

ประภาพรรณ หิรัญวัชรพฤกษ์

Praphaphan Hirunwatcharapruck

สาขาวิชาการจัดการสารสนเทศ

Program in Information Management

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์

Faculty of Humanities and Social Sciences

มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

Bansomdejchaopraya Rajabhat University

 

บทคัดย่อ

          การบริหารจัดการของพิพิธภัณฑ์ ศูนย์ข้อมูล ศูนย์สารสนเทศ หรือชื่อเรียกอื่น ที่หมายรวมถึงห้องสมุด หน่วยงานเหล่านี้มีการแบ่งส่วนงานและการบริหารจัดการแยกออกจากกัน ทั้งๆ ที่บางครั้งสามารถรวมกันได้ เนื่องจากหน่วยงานเหล่านี้มีวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งและบริการที่คล้ายคลึงกัน เพียงแต่มีรูปแบบของสื่อสารสนเทศในการให้บริการที่แตกต่างกันเท่านั้น จะเป็นการดีหากมีการรวมการบริการดังกล่าวในรูปแบบบริการจุดเดียวเบ็ดเสร็จ (one stop services) เพื่อลดค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการแก่หน่วยงาน อีกทั้งลดค่าใช้จ่ายและประหยัดเวลาเดินทาง รวมถึงการเข้าถึงสื่อสารสนเทศที่ง่ายขึ้นแก่ผู้ใช้

 

คำสำคัญ:  พิพิธภัณฑ์; ศูนย์ข้อมูล; การจัดการพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น;  การจัดการศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น

 

Abstract

 

          There is a segmentation of information services into museum management, data center, information center, and/or other unit including libraries. These sectors are often divided even though sometimes they can be merged together as they serve the same purpose while differ only in the forms information services offered. It is advisable to merge these services into the form of a one stop services in order to reduce the management cost, travel cost, travel time, and to facilitate user’s access to information. 

 

Keywords:  Museum; Data Center; Local Museum Management;

                Local Data Center Management

 

 

บทนำ

          ในการดำเนินงานของพิพิธภัณฑ์มีการนำเสนอที่เน้นการจัดแสดงในรูปแบบของนิทรรศการเป็นส่วนใหญ่ การนำเสนอความรู้นั้นรวบรวมมาจากสื่อ/วัสดุที่หลากหลาย ทั้งที่เป็นของจริง ของตัวอย่าง และแบบจำลอง  รูปแบบของนิทรรศการมีทั้งที่เป็นพิพิธภัณฑ์ในร่ม พิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง หรือแบบผสมผสาน น้อยนักที่จะมีการจัดบริการสื่อสารสนเทศที่เกี่ยวข้องในรูปแบบอื่นๆ เช่น หนังสือ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ เป็นต้น ซึ่งสื่อสารสนเทศเหล่านี้มีเพื่อใช้ศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม เมื่อมีผู้ต้องการสารสนเทศทั่วไปและสารสนเทศที่ลึกซึ้ง อย่างไรก็ดีการจัดการพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่นสามารถจัดบริการควบคู่ไปพร้อมกันได้ อาจมีความยุ่งยากในเบื้องต้น เช่น การแสวงหาสื่อสารสนเทศที่กระจัดกระจาย การจัดหมวดหมู่และทำรายการ และการบริการ เป็นต้น เนื่องจากทั้ง 2 แหล่งมีความจำเป็นต้องใช้บุคลากรเฉพาะทางในการดำเนินงาน ถ้าหากมีการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่นอยู่ในบริเวณเดียวกัน น่าจะตอบสนองความต้องการและอำนวยความสะดวกแก่ผู้ศึกษาค้นคว้าและผู้สนใจทั่วไปที่ต้องการทราบข้อมูลเพิ่มเติม โดยมิต้องเสียเวลาเดินทางไปยังแหล่งสารสนเทศอื่นที่ห่างไกล

 

พิพิธภัณฑ์

พิพิธภัณฑ์ ตามความหมายของพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 (ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, น. 836) ให้ความหมายไว้ว่า “พิพิธภัณฑ์ คือ สถานที่รวบรวมและแสดงสิ่งต่างๆ ที่มีความสำคัญด้านวัฒนธรรมหรือด้านวิทยาศาสตร์ โดยมีความมุ่งหมายเพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาและก่อให้เกิดความเพลิดเพลินใจ”

ดังนั้นพิพิธภัณฑ์จึงจัดเป็นสถาบันบริการสารสนเทศประเภทหนึ่งที่จัดตั้งขึ้น โดยมีจุดประสงค์ รูปแบบ เนื้อหา และหน้าที่แตกต่างกันไปตามความเป้าหมายในการจัดตั้ง แต่มีเป้าหมายหลักคือการเก็บรักษาและจัดแสดงจิตสำนึกทางวัฒนธรรมของสังคมนั้นๆ สำหรับวัตถุสิ่งของที่เก็บและจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ มีทั้งจัดแสดงแบบถาวร หรือจัดแสดงหมุนเวียนได้ ในการจัดพิพิธภัณฑ์นั้นจะเน้นการให้บริการแก่สาธารณชน เพื่อประโยชน์ในการศึกษา สันทนาการ ดึงดูดนักท่องเที่ยว และเป็นการแสดงความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของท้องถิ่น หรือแสดงเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ โบราณคดี ฯลฯ โดยมีผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ ที่เรียกว่า “ภัณฑารักษ์”

แนวคิดของพิพิธภัณฑ์มีความหลากหลาย  จากการเป็นสถานที่เก็บหรือแสดงวัตถุ กลายเป็นแหล่งเพิ่มประสบการณ์การเรียนรู้และความเพลิดเพลินไปพร้อมๆ กัน เช่น พิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ (aquarium) ศูนย์การเรียนรู้ หรืออุทยานการเรียนรู้ที่มีชีวิตในรูปแบบใหม่ (living museum) ทั้งนี้อาจไม่มีการเก็บรักษาวัตถุไว้ มีการจัดแสดง และสื่อความหมายด้วยสื่อต่างๆ ที่หลากหลายรวมกันในรูปแบบนิทรรศการ  ฉะนั้นพิพิธภัณฑ์ที่มีอยู่ทั่วไปสามารถจำแนกประเภทได้หลากหลาย การแบ่งประเภทของพิพิธภัณฑ์นั้นขึ้นอยู่กับนโยบายและวัตถุประสงค์ของการจัดตั้ง การนำเสนอเนื้อหาสาระที่กำหนดขึ้นของแต่ละแห่ง ดังที่กล่าวมาแล้ว

หน้าที่ของพิพิธภัณฑ์

กรมศิลปากร (ม.ป.ป., ออนไลน์) ได้จำแนกหน้าที่ของพิพิธภัณฑ์ไว้ ดังนี้

1.    รวบรวมวัตถุ

2.    จำแนกประเภทวัตถุ

3.    ทำบันทึกหลักฐาน

4.    สงวนรักษา

5.    จัดแสดง

6.    ให้บริการทางการศึกษา

    จะเห็นได้ว่าพิพิธภัณฑ์ทำหน้าที่คล้ายๆ กับห้องสมุด หรือศูนย์ข้อมูล เพียงแต่มีรูปแบบในจัดเก็บและแสดงเป็นสิ่งของมากกว่าสื่อประเภทอื่น มีการอธิบายโดยสังเขปหรือใช้สื่อประสมมาประกอบการอธิบายเพื่อสร้างความเข้าใจถึงสิ่งที่จัดแสดงอยู่

ประเภทของพิพิธภัณฑ์

          พิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ ดังนี้

(กระทรวงวัฒนธรรม. สำนักงานปลัดกระทรวง, 2558 ; การจัดกลุ่มพิพิธภัณฑ์ไทย, ม.ป.ป. 

 สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ, 2556)

1.       พิพิธภัณฑ์ทางมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์

1.1  กลุ่มประวัติศาสตร์และโบราณคดี

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

·         พิพิธภัณฑ์พระที่นั่งวิมานเมฆ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ปราสาท บางกะปิ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์วังสวนผักกาด  กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์สยาม กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์และห้องปฏิบัติการเรื่องก่อนประวัติศาสตร์ สุด แสงวิเชียร

กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์บ้านไทย จิม ทอมป์สัน กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์อยุธยา

·         พิพิธภัณฑ์อูบคำ จ.เชียงราย

·         พิพิธภัณฑ์บ้านคำอูน จ.เชียงใหม่

·         หอวัฒนธรรมนิทัศน์ วัดศรีโคมคำ จ.พะเยา

1.2   กลุ่มทหาร ตำรวจ กฎหมาย และราชทัณฑ์

·         พิพิธภัณฑ์ปืนใหญ่โบราณ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ของกองทัพอากาศ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์กองทัพบกเฉลิมพระเกียรติ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์กองทัพเรือ สมุทรปราการ

·         พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์อัยการไทย กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ตำรวจไทย กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ทหารช่าง ค่ายภาณุรังษี จ.ราชบุรี

·         พิพิธภัณฑ์ทางรถไฟไทย-พม่า จ.กาญจนบุรี

1.3  กลุ่มภูมิปัญญาท้องถิ่น

·         พิพิพิธภัณฑ์ภูมิปัญญาชาวบ้าน วัดบางกระดี่ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ป่าชายเลน วัดบางกระดี่  กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑสถานกำแพงเพชร เฉลิมพระเกียรติ จ.กำแพงเพชร

·         พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี จ.พิษณุโลก

·         พิพิธภัณฑ์บ่อเหล็กน้ำพี้ จ.อุตรดิตถ์

·         พิพิธภัณฑ์เครื่องใช้ไม้ไผ่ จ.อ่างทอง

·         พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดสำโรง จ.นครปฐม

1.4  กลุ่มชีวประวัติบุคคล

·         พิพิธภัณฑ์พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว กรมอาสารักษาดินแดน กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้า กรุงเทพมหานคร

·         อุทยานเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระศรีนครินทรบรมราชชนนี (วัดอนงคาราม) กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์วังวรดิศ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้ง จ.นครปฐม

·         พิพิธภัณฑ์เจ้าดารารัศมี จ.เชียงใหม่

·         พิพิธภัณฑ์อาจารย์มั่น จ.สกลนคร

·         พิพิธภัณฑ์อาจารย์ฝั้น จ.สกลนคร

1.5 กลุ่มพุทธศาสนา

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ วัดเบญจมบพิตร กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์พระ กำนันชูชาติ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์วัดไร่ขิง จ.นครปฐม

·         พิพิธภัณฑ์พระประทีปโกลด์แลนด์ จ.เชียงราย

·         พิพิธภัณฑ์วัดมหาชัย มหาสารคาม

·         พิพิธภัณฑ์อาจารย์มั่น จ.สกลนคร

·         พิพิธภัณฑ์อาจารย์ฝั้น จ.สกลนคร

·         พิพิธภัณฑสถาน วัดคลองท่อม จ.กระบี่

·                   พิพิธภัณฑ์วัดพระมหาธาตุ “ศรีธรรมราชพิพิธภัณฑสถาน” จ.นครศรีธรรมราช

1.6   กลุ่มศิลปะ ดนตรี และนันทนาการ

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาที่ทำในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์เครื่องเล่นกระบอกเสียงและหีบเสียงไทย (Antique thai phonograph & gramophone museum)

·          พิพิธภัณฑ์การกีฬา กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน จ.ราชบุรี

1.7    กลุ่มผ้าไทยและสิ่งทอ

·         พิพิธภัณฑ์ศิลปาชีพ ในพระที่นั่งอภิเศกดุสิต พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร 

·         พระตำหนักดาราภิรมย์ จ. เชียงใหม่

·         พิพิธภัณฑ์ผ้า  มหาวิทยาลัยนเรศวร จ.พิษณุโลก 

·         พิพิธภัณฑ์ผ้าทองคำ จ.สุโขทัย  

·         พิพิธภัณฑ์ผ้า จ.ชัยนาท  

·         พิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่ง ประเทศไทย จ.เชียงใหม่ 

·         พิพิธภัณฑ์อูบคำ จ.เชียงราย  

·         พิพิธภัณฑ์บ้านคำอูน จ.เชียงใหม่  

·         พิพิธภัณฑ์ผ้าโบราณ จ.แพร่  

·         บ้านไร่ไผ่งาม จ.เชียงใหม่

·         พิพิธภัณฑ์ผ้าทอล้านนา เชียงแสน จ.เชียงราย  

·         ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ เชียงคำ

·         ศาลาไหมไทย  วิทยาลัยการอาชีพขอนแก่น อ.ชนบท จ.ขอนแก่น 

·         บ้านคำปุน จ.อุบลราชธานี 

·         ศูนย์วัฒนธรรมไทยทรงดำ จ.เพชรบุรี 

·         สถาบันทักษิณ มหาวิทยาลัยทักษิณ จ. สงขลา

1.8    กลุ่มการเงินการธนาคารและแรงงาน

·         พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ธนาคารออมสิน กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย จ.เชียงใหม่

·         พิพิธภัณฑ์เรียนรู้การลงทุน ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ธนาคารไทย ธนาคารไทยพาณิชย์ กรุงเทพมหานคร

 

1.9    กลุ่มมานุษยวิทยา ชาติพันธุ์วิทยา และสังคมวิทยา

·         สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (สพร./National Discovery Museum Institute-NDMI)

·         พิพิธภัณฑ์ไทยเบิ้ง จ.ลพบุรี

·         พิพิธภัณฑ์ชาวโส้ จ.สกลนคร

·         พิพิธภัณฑ์ชาวเขา จ.เชียงใหม่

·         ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ เชียงคำ พะเยา

·         ศูนย์วัฒนธรรมไทยทรงดำ จ.เพชรบุรี

·         หอฝิ่น จ.เชียงราย

·         พิพิธภัณฑ์วัดม่วง จ.ราชบุรี

·         พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุวิทยา กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์เด็ก กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ชาวบางกอก กรุงเทพมหานคร

·         บ้านพิพิธภัณฑ์ หมู่บ้านคลองโพแลนด์ เขตทวีวัฒนา กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ไชน่าทาวน์

1.10      กลุ่มเครื่องหมายและสัญลักษณ์

·         พิพิธภัณฑ์สถานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย กรุงเทพมหานคร

·         ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ และเหรียญกษาปณ์ พระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ธงสยาม

·         พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากร กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากร จ.ขอนแก่น

1.11      กลุ่มการศึกษา

·         พิพิธภัณฑ์และศูนย์กรุงธนบุรีศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

·         หอเกียรติยศ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

·         พิพิธภัณฑ์มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ กรุงเทพมหานคร

·         หอประวัติ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

1.12      กลุ่มของสะสม ของพื้นบ้าน และอื่นๆ

·         บ้านตุ๊กตาบางกอกดอลล์

·         บ้านตุ๊กตาไทย

·         บ้าน 100 อัน 100 อย่าง

·         พิพิธภัณฑ์นาฬิกาโบราณ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ตุ๊กตาเชียงใหม่

ฯลฯ

2      พิพิธภัณฑ์ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

2.1  กลุ่มธรณีวิทยา

·         พิพิธภัณฑ์หอย จ.ภูเก็ต

·         พิพิธภัณฑ์หินแปลก กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ทรัพยากรธรณี กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์สถานธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑ์ดิน กรมพัฒนาที่ดิน กรุงเทพมหานคร

2.2    กลุ่มการสื่อสารและโทรคมนาคม

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากร กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์เรือจิ๋วและอู่เรือจิ๋ว กรุงเทพมหานคร

·         หอเกียรติภูมิรถไฟ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์รถม้าพระที่นั่ง พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์จักรยาน กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์หนังสือพิมพ์ไทย สมาคมหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร

2.3     กลุ่มวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

·         ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาแห่งชาติ (ท้องฟ้าจำลอง) กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ ปทุมธานี

·         พิพิธภัณฑ์สิรินธร (พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว) อ.สหัสขันธ์ จ.กาฬสินธุ์

·         พิพิธภัณฑ์มด กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑ์แมลง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรุงเทพมหานคร

·         พิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑ์เทคโนโลยีทางภาพ  คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

·         พิพิธภัณฑ์หอยทากของไทย 

·         พิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา ๕๐ พรรษา สยามบรมราชกุมารี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

2.4    กลุ่มการเกษตรและประมง

·         พิพิธภัณฑ์ประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

·         พิพิธภัณฑ์การเกษตรเฉลิมพระเกียรติ ปทุมธานี

·         พิพิธภัณฑสถานพืชศาสตราจารย์กสิน สุวะตะพันธุ์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำบึงฉวาก สุพรรณบุรี

·         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ช้างต้น กรุงเทพมหานคร

2.5    กลุ่มการแพทย์และสาธารณสุข

·         พิพิธภัณฑ์การแพทย์ศิริราช โรงพยาบาลศิริราช

·         พิพิธภัณฑ์โรคระบบทางเดินอาหาร วีกิจ วีรานุวัตติ์ โรงพยาบาลศิริราช

·         พิพิธภัณฑ์กายวิภาคศาสตร์ทางสัตวแพทย์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

·         พิพิธภัณฑสถานวาจวิทยาวัฑฒน์ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

·         พิพิธภัณฑสถานกายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑสถานออร์โธปิดิกส์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑสถานกุมารศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑสถานเครื่องยาไทยและประวัติเภสัชกรรมไทย คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

·         พิพิธภัณฑสถานปรสิตวิทยาในสัตว์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ฯลฯ

 

สำหรับพิพิธภัณฑ์ในต่างประเทศที่มีชื่อเสียงมีอยู่ด้วยกันหลายแห่ง ได้แก่ 

·       บริติชมิวเซียม (British Museum) ประเทศสหราชอาณาจักร

·       กลุ่มพิพิธภัณฑ์ของสถาบันสมิธโซเนี่ยน กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. (Smithsonian, Washington DC.)  

·       พิพิธภัณฑ์ศิลปะลูร์ฟ ปารีส (Lourve Museum)  

·       พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ เดอลาวิลเลท (Cite des Science, Park de la Villete)

·       พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยกุกเกนไฮม์ นครนิวยอร์ก (Guggenheim, New York)

·       กลุ่มพิพิธภัณฑ์ยูนิเวอร์ซิตี้พาร์ค (University Museum Park) ได้แก่

o   พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำเชดด์

o   พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาฟิลด์

o   พิพิธภัณฑ์ท้องฟ้าจำลองเอลเดอร์

o   พิพิธภัณฑ์ศิลปะ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ภาพที่ 1 แผนผังการจัดนิทรรศการพิพิธภัณฑ์ธนาคารไทย

(ธนาคารไทยพาณิชย์, ม.ป.ป., ออนไลน์)

 

          ในการจัดนิทรรศการที่ดี ควรร้อยเรียงเรื่องราวเข้าด้วยกันไปตามลำดับ ไม่ควรเรียงเรื่องราวข้ามไปข้ามมา เพราะถ้าทำเช่นนั้นจะทำให้ผู้ชมไม่เข้าใจเรื่องราว หรือปะติดปะต่อเนื้อหาได้ไม่ดีเท่าที่ควร สำหรับสัดส่วนในการจัดและนำเสนอเรื่องราว อาจจัดเป็นนิทรรศการถาวร เพื่อนำเสนอเนื้อหาที่เกิดขึ้นในอดีตให้ผู้ชมติดตามไปตามลำดับ และ/หรือจัดนิทรรศการหมุนเวียนประกอบกันไปเพื่อเสริมความแปลกใหม่ไม่จำเจ จัดได้ทั้งในที่ร่มและในที่แจ้ง และ/หรืออาจมีการจำลองเหตุการณ์ การแสดงละคร การเล่านิทาน การวาดภาพ เกม การแสดงประกอบแสงสีเสียงในรูปสื่อประสม หรือผสมผสานหลายๆ อย่างเข้าด้วยกัน ทั้งนี้การจัดนิทรรศการจะต้องมีวัตถุประสงค์ที่ชัดเจน ว่าจัดขึ้นมาเพื่ออะไรและตอบโจทย์ครบตามวัตถุประสงค์แล้วหรือยัง

 

ศูนย์ข้อมูล

          ศูนย์ข้อมูลเป็นสถาบันบริการสนเทศที่ทำหน้าที่รวบรวม จัดเก็บ และให้บริการสารสนเทศ ซึ่งสารสนเทศเหล่านั้นอาจอยู่ในรูปของหนังสือ (text) รูปภาพ (graphic) หรือสื่อประสม (multimedia) โดยมุ่งเน้นในการให้บริการผู้ใช้เฉพาะกลุ่ม มีวัตถุประสงค์เพื่อดำเนินงานอย่างรวดเร็ว ในการให้บริการสารสนเทศเพื่อสนองความต้องการและประโยชน์ต่อนักวิชาการ นักวิจัย และอาจนำเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และการสื่อสารมาช่วยในการจัดเก็บค้นคืนและเผยแพร่สารสนเทศที่มีอยู่ได้อย่างสะดวกรวดเร็ว โดยมีผู้ทำหน้าที่ดูแลศูนย์ข้อมูล คือ “บรรณารักษ์” หรือมีชื่อเรียกเป็นอย่างอื่น เช่น นักสารสนเทศ นักเอกสารสนเทศ และนักจัดการความรู้ เป็นต้น

          ศูนย์ข้อมูลยุคใหม่ควรมีการกำหนดแนวทางและปรับเปลี่ยนกลยุทธ์การดำเนินงานจากเดิมที่รอให้ผู้ใช้เข้ามาหาสารสนเทศถึงแหล่งที่อยู่ ควรเปลี่ยนแนวคิดและหากลยุทธ์ทางการตลาดเพื่อพัฒนาเป็นบริการเชิงรุกแทน และให้สำนึกเสมอว่าผู้ใช้บริการคือลูกค้า และจะทำอย่างไรจึงจะเข้าถึงตัวลูกค้าได้  ทำอย่างไรผู้ใช้จึงจะเข้ามาใช้บริการและสนองความต้องการนั้น  บทบาทหน้าที่ของศูนย์ข้อมูลควรเป็นทั้งผู้ผลิตและให้บริการ นอกจากนี้ควรขยายฐานความรู้ออกไปโดยสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างศูนย์ข้อมูลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือมีลักษณะการจัดเก็บสารสนเทศที่คล้ายคลึงกัน เพื่อการเพิ่มพูนความรู้ที่เท่าทันกับการเปลี่ยนแปลงของโลก  และเป็นการเพิ่มศักยภาพของคนในประเทศด้วย

หน้าที่ของศูนย์ข้อมูล

          ศูนย์ข้อมูล มีบทบาทหน้าที่ ดังนี้

1.         การพัฒนาสื่อสารสนเทศ      โดยพยายามจัดหาสื่อสารสนเทศที่สอดคล้องต่อความจำเป็นขององค์กรในรูปแบบที่หลากหลายไม่ว่าจะเป็นสื่อสิ่งพิมพ์ สื่อโสตทัศน์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์

2.         การวิเคราะห์สารสนเทศ   โดยวิเคราะห์สื่อสารสนเทศที่จัดหามานั้น  เพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึงสารสนเทศให้ได้มากที่สุด  ทั้งนี้ต้องดำเนินการวิเคราะห์หมวดหมู่ ประมวลสารสนเทศที่มีโดยสรุป และกำหนดคำค้นต่างๆ เช่น คำศัพท์ คำสำคัญ ศัพท์สัมพันธ์ หัวเรื่อง ดรรชนี เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ใช้

3.         การควบคุมคำศัพท์   โดยสร้างคำศัพท์ที่ใช้ในการวิเคราะห์สารสนเทศในกลุ่มที่เกี่ยวข้อง และเพื่อใช้ในการค้นคืนสารสนเทศ และจะทำให้วิเคราะห์ได้รวดเร็วไม่ผิดพลาด

4.         การจัดเก็บสื่อสารสนเทศ   โดยรวบรวม จัดเก็บสื่อสารสนเทศที่เกี่ยวข้อง และแบ่งสื่อสารสนเทศเหล่านั้นออกเป็นหมวดหมู่อย่างมีระบบ

5.         การวิเคราะห์คำถามเพื่อค้นคืนสารสนเทศที่พบบ่อยๆ  โดยรวบรวมข้อคำถามที่มักมีผู้ถามเข้ามาบ่อยๆ อาจจัดทำ FQA ไว้ในหน้าเว็บไซท์ หรืออาจจัดตรงลานนิทรรศการแต่ละจุด หรือมีการตั้งโต๊ะ/บูธถาม-ตอบไว้ เพื่อกระตุ้นความอยากรู้และคลายข้อสงสัยของผู้ชม/ผู้ใช้ อีกทั้งเป็นการประหยัดทรัพยากรด้านงบประมาณ เวลา และแรงงาน

6.         การดำเนินการค้นคืนสารสนเทศ  โดยจัดเครื่องคอมพิวเตอร์ไว้ตรงจุดบริการค้นคืน ซึ่งศูนย์ข้อมูลอาจพัฒนาระบบฐานข้อมูลสื่อสารสนเทศอย่างง่ายที่จัดทำขึ้นเอง หรือจัดซื้อระบบห้องสมุดอัตโนมัติขนาดใหญ่เข้ามา เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ใช้ในการค้นคืนสื่อสารสนเทศที่มีในศูนย์ข้อมูล ทั้งนี้อาจใช้แผ่นพับ (Brochure) แผ่นพลิก (Flip chart) แสดงขั้นตอนการค้นคืนไว้ เพื่อให้ผู้ใช้ศึกษาด้วยตนเอง

7.         การนำเสนอผลการค้นคืนสารสนเทศ  โดยเครื่องคอมพิวเตอร์จะแสดงผลการค้นคืนสื่อสารสนเทศที่มีอยู่ในฐานข้อมูลของศูนย์ข้อมูลเอง ซึ่งการค้นคืนด้วยคำค้นต่างๆ ในแต่ละครั้งจะปรากฏว่าพบกี่ทั้งหมดกี่รายการ

8.         การชี้แนะแหล่งสารสนเทศอื่นๆ  โดยติดต่อขอรับบริการชี้แนะแหล่งสารสนเทศเพิ่มเติมในกรณีที่ผู้ใช้ต้องการค้นหาสารสนเทศเพิ่มเติมจากที่อื่นๆ และมีความเกี่ยวเนื่องกัน

บริการสารสนเทศ

          บริการสารสนเทศเป็นวิธีการจัดบริการที่ให้ผู้ใช้ได้รับความสะดวกในการเข้าใช้บริการเพื่อศึกษาค้นคว้าหาความรู้ ความเพลิดเพลินจากสื่อสารสนเทศ และได้รับสารสนเทศตรงความต้องการของผู้ใช้  ดังนั้นผู้ให้บริการสารสนเทศควรมีคุณลักษณะดังนี้ เป็นผู้ที่มีความรู้ในสื่อสารสนเทศของตนเป็นอย่างดี และทราบแหล่งสารสนเทศอื่นที่เกี่ยวข้อง  เป็นผู้ที่มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ เป็นผู้รักในงานบริการ และต้องคำนึงถึงคุณภาพของงานบริการเสมอว่า ทำอย่างไรผู้ใช้จะพึงพอใจมากที่สุด เป็นผู้รู้จักนำความรู้และทักษะมาประยุกต์ใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีความพร้อมที่จะให้บริการตลอดเวลา โดยจัดบริการที่มีอย่างสม่ำเสมอเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือแก่ผู้เข้ามาใช้บริการ

ประเภทของบริการสารสนเทศ

          ศูนย์ข้อมูล มีการแบ่งประเภทของบริการสารสนเทศ ดังนี้

1.    บริการพื้นฐานทั่วไป

·     บริการการอ่าน

·     บริการตอบคำถามและช่วยค้นคว้า

·     บริการยืม-คืนสื่อสารสนเทศ

·     บริการแนะนำการใช้ศูนย์ข้อมูล

·     บริการสอนการค้นคืนสารสนเทศ

·     บริการชี้แนะแหล่งสารสนเทศ

2.    บริการพิเศษ

·     บริการยืมระหว่างสถาบันบริการสารสนเทศ

·     บริการสาระสังเขปและดรรชนี

·     บริการค้นคืนสารสนเทศย้อนหลัง

·     บริการสารสนเทศทันสมัย

·     บริการบรรณานุกรมสื่อสารสนเทศ

·     บริการจัดหาและเผยแพร่สารสนเทศเฉพาะราย

·     บริการแฟ้มสารสนเทศที่น่าสนใจ

·     บริการค้นคืนสารสนเทศจากฐานข้อมูลและอินเทอร์เน็ตเฉพาะเรื่อง

·     บริการสำเนาเอกสาร

·     บริการนำส่งเอกสาร

 

ทั้งนี้การจัดบริการสารสนเทศดังกล่าว ขึ้นอยู่กับงบประมาณ กำลังคน และจำนวนทรัพยากรที่มีของศูนย์ข้อมูล แต่ศูนย์ข้อมูลควรจัดบริการสื่อสารสนเทศอย่างน้อยที่สุด คือ บริการพื้นฐานทั่วไปให้แก่ผู้ใช้ซึ่งเป็นบริการหลักๆ ที่ควรมี หากไม่สามารถจัดบริการได้ครบทุกบริการ

จากการเปรียบเทียบการให้บริการสื่อสารสนเทศที่มีภายในพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่นในตารางที่ 1 ข้างท้าย พบว่า บริการสื่อสารสนเทศต่างๆ ที่จัดบริการแก่ผู้ใช้สารสนเทศในศูนย์ข้อมูลมีจำนวนมากกว่าในพิพิธภัณฑ์ หากนำบริการดังกล่าวจากทั้ง 2 แหล่งมารวมกันในลักษณะที่เรียกว่า “รวมศูนย์” กล่าวคือ การรวมพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลไว้ด้วยกัน และนำบริการสื่อสารสนเทศจากทั้งสองแหล่งมาผสมผสานกันแล้วน่าจะมีข้อดีมากกว่าข้อเสีย เมื่อพิจารณาถึงความสะดวกและการสร้างความพึงพอใจของผู้ใช้บริการสื่อสารสนเทศซึ่งน่าจะมีเพิ่มขึ้นมากกว่าเดิม มีการปรับบริการเป็นแบบจุดเดียวเบ็ดเสร็จ (one stop services) นั่นเอง

 

 

 

 

ตารางที่ 1 เปรียบเทียบการให้บริการสื่อสารสนเทศที่มีภายในพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น

การให้บริการ
แหล่งสารสนเทศ
พิพิธภัณฑ์
ศูนย์ข้อมูล
ผสมผสาน
1
บริการนิทรรศการความรู้แบบถาวร
x
 
x
2
บริการนิทรรศการความรู้แบบชั่วคราว
x
 
x
3
บริการนิทรรศการความรู้แบบหมุนเวียน
x
 
x
4
บริการการอ่าน
 
x
x
5
บริการตอบคำถามและช่วยค้นคว้า
x
x
x
6
บริการยืม-คืนสื่อสารสนเทศ
 
x
x
7
บริการแนะนำการใช้พิพิธภัณฑ์/ศูนย์ข้อมูล
x
x
x
8
บริการชี้แนะแหล่งสารสนเทศ
 
x
x
9
บริการสอนการค้นคืนสารสนเทศ
 
x
x
10
บริการยืมระหว่างสถาบันบริการสารสนเทศ
 
x
x
11
บริการสาระสังเขปและดรรชนี
 
x
x
12
บริการค้นคืนสารสนเทศย้อนหลัง
 
x
x
13
บริการสารสนเทศทันสมัย
 
x
x
14
บริการบรรณานุกรมสื่อสารสนเทศ
 
x
x
15
บริการจัดหาและเผยแพร่สารสนเทศเฉพาะราย
 
x
x
16
บริการแฟ้มสารสนเทศที่น่าสนใจ
 
x
x
17
บริการค้นคืนสารสนเทศจากฐานข้อมูล และ

อินเทอร์เน็ตเฉพาะเรื่อง
 
x
x
18
บริการสำเนาเอกสาร
 
x
x
19
บริการนำส่งเอกสาร
 
x
x
 

แนวคิดในการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น

          การจัดตั้งพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลท้องถิ่น จัดตั้งขึ้นเพื่อสนองความอยากรู้ของประชาชน ขณะเดียวกันใช้เป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าจากสื่อสารสนเทศที่เกี่ยวข้อง และเข้าถึงสื่อสารสนเทศในรูปแบบที่สนองต่อความต้องการของผู้ใช้ทั้งในเชิงวิชาการและงานวิจัย ซึ่งอาจส่งผลต่อการเกิดองค์ความรู้ใหม่ การใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ และเพื่อความเพลิดเพลินแก่ประชาชนในพื้นที่และผู้สนใจ

          จะเห็นได้ว่าพิพิธภัณฑ์นั้นส่วนใหญ่มักจัดแสดงในรูปของนิทรรศการ แต่ไม่มีสื่อสารสนเทศเพื่อให้บริการแก่ผู้ที่สนใจในเชิงวิชาการเท่าไร ในทางกลับกันพบว่าศูนย์ข้อมูลหรือห้องสมุดมักจะให้บริการสื่อสารสนเทศในรูปแบบต่างๆ  ซึ่งสนองความต้องการแก่ผู้ใช้ ความรู้ที่นำมาจัดบริการได้จากสื่อสารสนเทศที่หลากหลาย มีการจัดนิทรรศการถาวรและนิทรรศการหมุนเวียนเพื่อใช้เป็นแหล่งศึกษาหาความรู้เพิ่มเติม ดังนั้นเมื่อเราเดินทางไปพิพิธภัณฑ์ เมื่อต้องการความรู้จากสื่อสารสนเทศประเภทต่างๆ กลับต้องเดินทางไปแหล่งบริการสารสนเทศอื่นๆ เพิ่มเติม แทนที่จะไป ณ จุดจุดเดียว หากเป็นไปได้เราสามารถรวมแหล่งบริการสารสนเทศและความรู้จากทั้ง 2 แหล่งมาไว้ในที่เดียวกันย่อมเป็นการดี ผลที่ได้คือช่วยลดค่าใช้จ่ายและเวลาที่สูญเสียไปในการเดินทางเพื่อเข้าถึงความรู้ที่ต้องการ ผลที่เกิดตามคือ เกิดการพัฒนาในรูปแบบบริการจุดเดียวเบ็ดเสร็จ (one stop services) ย่อมทำให้ผู้ที่แสวงหาความรู้นั้นเกิดความพึงพอใจมากขึ้น

          ในการจัดบริการสื่อสารสนเทศต้องคำนึงถึงนโยบาย ทิศทางขององค์กร/หน่วยงานที่เป็นเจ้าของพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลเป็นหลัก มีการจัดส่วนแสดงแยกเป็นสัดส่วน และจัดส่วนบริการสื่อสารสนเทศต่างๆ ไว้อีกส่วนหนึ่ง แต่อยู่ใกล้หรือเชื่อมต่อกัน เพื่อว่าผู้เข้าชมพิพิธภัณฑ์ที่มีความสนใจใคร่รู้เพิ่มเติม ก็สามารถค้นคว้าเพิ่มเติมจากศูนย์ข้อมูลซึ่งอยู่ในบริเวณเดียวกันได้โดยไม่ต้องเสียเวลาเดินทาง และได้ความรู้และสารสนเทศที่เกี่ยวข้องครบถ้วน หรือหากไม่มีสื่อสารสนเทศที่ต้องการ ณ ที่แห่งนั้น ผู้ให้บริการสารสนเทศสามารถชี้แนะแหล่งสารสนเทศที่เป็นเครือข่ายให้แก่ผู้สนใจได้ ทั้งนี้หน่วยบริการดังกล่าวสามารถปรับประยุกต์รูปแบบการบริการสื่อสารสนเทศของศูนย์ข้อมูลโดยทั่วไปมาให้บริการ อาจเพิ่มมุมจำหน่ายวัสดุความรู้ที่ผลิตขึ้นเอง หรือเป็นตัวแทนจำหน่าย หรือจัดส่วนแสดงสินค้าโดยเลือกเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้อง หรืออาจเลือกสินค้าที่ขึ้นชื่อระดับท้องถิ่น (โอทอป) มาจัดจำหน่าย เพื่อเพิ่มช่องทางและมูลค่าทางการตลาด อีกทั้งเพิ่มช่องทางการสื่อสารให้แก่ตัวพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลอีกช่องทางหนึ่ง แต่ต้องจัดสรรพื้นที่ดังกล่าวต้องจัดสรรอย่างเหมาะสม เป็นระเบียบ และต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกอาคารพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลนั้นๆ ด้วย จากแนวคิดนี้พบว่าในประเทศไทยมีหน่วยบริการเหล่านี้ที่มีรูปแบบการบริหารจัดการในลักษณะรวมศูนย์ หรือบริการจุดเดียวเบ็ดเสร็จ เช่น ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร นิทรรศน์รัตนโกสินทร์ พิพิธภัณฑ์วังวรดิศ เป็นต้น

 

สรุป

          การปรับประยุกต์แหล่งค้นคว้าความรู้ โดยผนวกเอาพิพิธภัณฑ์และศูนย์ข้อมูลมาอยู่ด้วยกันจึงมิใช่เรื่องใหม่ เพียงแต่ระบบบริหารราชการแผ่นดินนั่นเองที่ส่งผลต่อการปรับบทบาทหน้าที่ให้เหมาะสมตามยุคสมัย และเกิดจากการกระจัดกระจายของสื่อสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศ จึงไม่สามารถตอบโจทย์ความต้องการของผู้ใช้สารสนเทศ เพราะกว่าจะได้สื่อสารสนเทศที่ต้องการครบถ้วนตามที่ผู้ใช้มีความสนใจในเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่เกี่ยวข้องโดยเฉพาะแต่ต้องเสียเวลาเดินทางและค่าใช้จ่ายที่สิ้นเปลืองเนื่องจากอยู่ห่างไกลกัน ถึงแม้ในปัจจุบันผู้ใช้จะสามารถค้นคืนสื่อสารสนเทศที่ต้องการนั้นผ่านอินเทอร์เน็ตได้ก็ตาม แต่อาจได้ข้อมูลแบบไม่เจาะลึกหรือไม่น่าเชื่อถือ ฉะนั้นถ้าสามารถจัดแหล่งบริการสื่อสารสนเทศทั้งสองแห่งมาอยู่ด้วยกันจะเป็นการดีอย่างยิ่ง เป็นการเพิ่มประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการให้บริการแบบทวีคูณ และสิ่งสำคัญที่สุดคือผู้ใช้บริการย่อมเกิดความพึงพอใจเป็นอย่างยิ่งต่อความรู้และบริการที่ได้รับอย่างเปี่ยมล้น

 

รายละเอียดเกี่ยวกับผู้เขียน

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำสาขาวิชาการจัดการสารสนเทศ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

E-mail: [email protected]

 

เอกสารอ้างอิง

กรมศิลปากร.  (ม.ป.ป.)  พิพิธภัณฑ์คืออะไร.  สืบค้นเมื่อวันที่ 19 ธันวาคม 2559.  จาก http://www. finearts.go.th/thairicefarmersmuseum/index.php/languages/item

กระทรวงวัฒนธรรม. สำนักงานปลัดกระทรวง.  (2558).  พิพิธภัณฑ์ : พิพิธภัย. (น.ภาคผนวก 77-128) วรรณา นาวิกมูล (บก.).  กรุงเทพฯ :  สำนักงานปลัดกระทรวง กระทรวงวัฒนธรรม.

การจัดกลุ่มพิพิธภัณฑ์ไทย.  (ม.ป.ป.).  สืบค้นเมื่อวันที่ 5 กันยายน 2559.  จาก  http://www4sac.or.th

/museumdatabase/PDF_newsletter

ชัชวาล  วงษ์ประเสริฐ.  (2548).  การจัดการบริการสารสนเทศ (Management of information

services).  (พิมพ์ครั้งที่ 2).  ปทุมธานี : สาขาวิชาการจัดการสารสนเทศ คณะเทคโนโลยี

สารสนเทศ มหาวิทยาลัยรังสิต.

ธนาคารไทยพาณิชย์.  (2558).  พิพิธภัณฑ์ธนาคารไทย.  สืบค้นเมื่อวันที่ 5 กันยายน 2559.  จาก  http:// www.thaibankmuseum.or.th/

ราชบัณฑิตยสถาน.  (2556).  พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554.  กรุงเทพฯ : นานมีบุ้คส์.

สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ.  (2556).  บ้านเกลอ เฮือนเสี่ยว พาเที่ยวพิพิธภัณฑ์ รุ่นที่ 3.  กรุงเทพฯ :  สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ.